Normy porządkujące zasady przygotowania i przeżywania Pierwszej Spowiedzi Świętej i Pierwszej Komunii Świętej w parafiach Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej

 

Błogosławiony Jan Paweł II podkreślał, Ŝe „katecheza – zarówno bezpośrednio przygotowująca do Pierwszej Komunii Świętej, jak i po niej następująca – ma na celu nie tylko poznanie Jezusa Chrystusa, ale przede wszystkim zmierza do umiłowania Go i do najgłębszego z Nim zespolenia. Komunia zaś jest tej miłości i tego zespolenia znakiem  i Ŝywym świadectwem” (Łódź, 13.06.1987). Realizacja tego zadania odbywa się w trzech podstawowych wspólnotach wychowawczych: w rodzinie, w parafii i w szkole, które powinny nieustannie ze sobą współpracować. Celem ujednolicenia praktyki duszpasterskiej w tym zakresie oraz opierając się na prawodawstwie Kościoła, przypominam, a w niektórych kwestiach na nowo określam, normy związane  z przygotowaniem i przeŜywaniem Pierwszej Spowiedzi Świętej oraz Pierwszej Komunii Świętej w parafiach Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej.

 

I.  KRYTERIA DOTYCZĄCE WIEKU KANDYDATA
  1. Wraz z rozpoczęciem obecnego roku duszpasterskiego (2013/2014) wycofuję zasadę organizacyjną w Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej, Ŝe do Pierwszej Komunii Świętej przystępują dzieci klasy II szkoły podstawowej, tym bardziej, Ŝe taka zasada nie była nigdy formalnie przyjmowana, a ukształtowała się jako wieloletni zwyczaj duszpasterski, na który nałoŜyła się tematyka katechezy szkolnej.
  2. Przywołuję teŜ, jako najbardziej czytelne i duszpastersko skuteczne, odnoszące się do tej kwestii kryteria zawarte w Katechizmie Kościoła Katolickiego i Kodeksie Prawa Kanonicznego, którymi Kościół się posługuje. Według nich:
  3. do Pierwszej Komunii Świętej dopuszcza proboszcz parafii, zgodnie z kryterium jurysdykcji terytorialnej, z zachowaniem kompetencji kaŜdego proboszcza parafii personalnej w odniesieniu do kandydata do takiej parafii przynaleŜącego;
  4. zwyczajnie wymaganą dolną granicą wiekową do podjęcia pełnego Ŝycia eucharystycznego jest ukończony 7 rok Ŝycia, co wprowadza prawne domniemanie wystarczającego uŜywania rozumu;
  5. poniŜej ukończonych 14 lat proboszcz parafii dopuszcza kandydata do podjęcia pełnego Ŝycia eucharystycznego na wyraźny wniosek jego rodziców bądź innych opiekunów prawnych.
  6. 4. Podane wyŜej kryteria wieku (7-14 lat) odrębną decyzją proboszcza mogą być przesunięte zarówno w jedną, jak i drugą stronę, m.in. w następujących okolicznościach:
  7. dziecko nie ma jeszcze ukończonych 7 lat, a juŜ są faktycznie spełnione wszystkie wymienione wyŜej kryteria. Racjonalnie rzecz biorąc wydaje się jednak, Ŝe nie naleŜy udzielać wczesnej Pierwszej Komunii Świętej przed ukończeniem przez dziecko 6 lat, nawet w odniesieniu do bardzo religijnej rodziny. MoŜna natomiast udzielić tego sakramentu dziecku młodszemu w najbardziej szczególnej sytuacji, np. w nieuleczalnej chorobie dziecka, wobec zagroŜenia śmiercią, przy zachowaniu jednak zwyczajnych warunków dotyczących jego rozeznania, wiary oraz pragnienia Ŝycia eucharystycznego;
  8. dziecko ma ukończone więcej niŜ 7 lat, rodzice (prawni opiekunowie) wyraźnie proszą o moŜliwość przyjmowania Komunii świętej dla dziecka, ale proboszcz  - z powaŜnych racji duchowych - ciągle nie ma wewnętrznego przekonania (nie ma pewności moralnej), Ŝe spełnione są wszystkie kryteria dotyczące dyspozycji kandydata.  W takiej sytuacji proboszcz podejmuje pastoralną rozmowę z rodzicami na temat sposobu dopełnienia przez rodzinę i przez samego kandydata, z pomocą parafii, koniecznych przesłanek;
  9. gdy kandydat ma juŜ ukończone 14 lat, prośbę o dopuszczenie do pełnego Ŝycia eucharystycznego przedstawia sam kandydat. Muszą być w tym przypadku zachowane wszystkie kryteria, jak w przypadku dopuszczenia dziecka, poza wymogiem wyraźnej prośby rodziców. W miejsce tej prośby, w przypadku niepełnoletnich (do 18 lat), proboszcz winien jednak zasięgnąć w tej kwestii opinii rodziców lub innych opiekunów prawnych, oraz – przed podjęciem decyzji – rozwaŜyć ich ewentualne argumenty.
II.  KRYTERIA DOTYCZĄCE DUCHOWEJ DYSPOZYCJI KANDYDATA
  1. Proboszcz dopuszcza kandydata, przynaleŜącego do powierzonej mu wspólnoty parafialnej, do pełnego udziału w Ŝyciu eucharystycznym, czyli do Pierwszej Komunii Świętej, stwierdzając, Ŝe spełnia on następujące wymogi:
  2. jest ochrzczony (świadectwo chrztu), czyli przynaleŜy do wspólnoty Kościoła katolickiego. Gdy prośba o dopuszczenie do pełnego Ŝycia eucharystycznego dotyczy kandydata, który jeszcze nie jest ochrzczony, naleŜy - w odniesieniu do niepełnoletnich we współpracy z rodziną - zorganizować najpierw katechumenalne przygotowanie do przyjęcia Chrztu świętego;
  3. ma rozeznanie, Ŝe w Komunii Świętej przyjmuje Ciało Pana Jezusa, a nie opłatek;
  4. osobistym aktem wiary uznaje Ŝywą Obecność Pana Jezusa w Najświętszym Sakramencie;
  5. ma osobiste pragnienie przyjmowania Ciała Pańskiego;
  6. ma rozeznanie co do istoty grzechów oraz co do cnót chrześcijańskich, a takŜe osobiście pragnie w duchowej współpracy z Panem Bogiem postępować na drodze sakramentalnego pojednania, wyrzekając się swoich grzechów i osiągając chrześcijańskie cnoty;
  7. jest wolny od grzechów cięŜkich.

 

III.          MIEJSCE (WSPÓLNOTA) PRZYSTĘPOWANIA DO PIERWSZEJ SPOWIEDZI ŚWIĘTEJ ORAZ PRZYJMOWANIA PIERWSZEJ KOMUNII ŚWIĘTEJ

           

  • Myślą i pragnieniem Kościoła jest, aby pełne Ŝycie sakramentalne kaŜdego wiernego było przygotowywane i owocnie przeŜywane we własnej wspólnocie parafialnej pod duchową opieką i pastoralnym prowadzeniem własnych duszpasterzy. Wprawdzie codzienny (lub przynajmniej coniedzielny) zwyczaj udziału we Mszy Świętej oraz przyjmowanie sakramentu pokuty i pojednania moŜe mieć miejsce takŜe w innej świątyni katolickiej, wybranej przez samych wiernych, to przypomnieć naleŜy zasadę, iŜ decyzje i wydarzenia mające wpływ na kanoniczny status wiernego w parafii i w Kościele pozostają w zakresie zwyczajnej kompetencji własnego proboszcza, według miejsca zamieszkania wiernych (domicilium oraz quasidomicilium) w rozumieniu kanonicznym. Dotyczy to równieŜ decyzji odnoszącej się do Pierwszej Spowiedzi Świętej i PierwszejKomunii Świętej (por. Dyrektorium katechetyczne Kościoła w Polsce, Kraków 2001,  76-77), rozumianych nie tylko w porządku ściśle duchowym, ale takŜe w porządku organizacyjnym Ŝycia danej Wspólnoty, jako pastoralne rozstrzygnięcie o dopuszczeniu wiernego do pełnego udziału w Ŝyciu eucharystycznym. 
  • Rodzina (bądź sam zainteresowany, po ukończeniu przez niego 14 roku Ŝycia) z powodu powaŜnej okoliczności duszpasterskiej lub Ŝyciowej, ocenianej przez zainteresowanego oraz przez proboszcza z punktu widzenia tej rodziny (bądź kandydata), mają prawo prosić o Pierwszą Spowiedź Świętą i Pierwszą Komunię Świętą w innej parafii. Podstawą przyjęcia prośby jest wówczas zgoda proboszcza miejsca Pierwszej Komunii Świętej, po wcześniejszym zapoznaniu się z pozytywną opinią, a przynajmniej  z brakiem sprzeciwu proboszcza miejsca zamieszkania kandydata, i po rozwaŜeniu przedstawionych przez niego we wspomnianej opinii racji.
IV.  ZASADY DUSZPASTERSKIEGO POSTĘPOWANIA DOTYCZĄCE ORGANIZOWANIA PIERWSZEJ SPOWIEDZI ŚWIĘTEJ ORAZ PIERWSZEJ KOMUNII ŚWIĘTEJ W PARAFII
  • W kontekście wyŜej przywołanych zasad, które winny być podstawowymi przesłankami rozpoznawania poszczególnych sytuacji, jak teŜ podejmowania przez duszpasterzy rozstrzygnięć pastoralnych, zarządzam, a jednocześnie gorąco proszę, aby w naszej Archidiecezji juŜ od bieŜącego roku duszpasterskiego (2013/2014) były ogłaszane wiernym i praktycznie stosowane w Ŝyciu wspólnot parafialnych niŜej określone reguły.
  • Inicjatywa w zakresie przystępowania do Pierwszej Komunii Świętej kandydata, który nie ma jeszcze ukończonych 14 lat Ŝycia, ma zawsze wychodzić od rodziców lub opiekunów prawnych kandydata. Prośba ta ma być wyraźna, a nie domniemana. Nie ma przeszkód, by ta prośba była złoŜona na piśmie zgodnie z wiarą wyznawaną przez rodziców lub prawnych opiekunów. Razem z prośbą rodzice powinni przedstawić dokumentację katechezy szkolnej, a przynajmniej opinię aktualnego katechety.
  • We wszystkich parafiach naleŜy ogłosić, Ŝe od tego roku duszpasterskiego, jako jeden z owoców Roku Wiary, stosowane będą dwie formy przystępowania do Pierwszej Komunii Świętej: indywidualna (rodzinna) lub grupowa. Wybór formy naleŜy jedynie do rodziców (analogicznie jak przy sakramencie Chrztu Świętego).
  • Indywidualna (rodzinna) Pierwsza Komunia Święta jest przeŜywana przez rodzinę uroczyście (m.in. godziwe, choć zwyczajne ubranie dziecka; zajęcie miejsca w pierwszej ławce w kościele; krótkie powitanie (informacja dla wiernych) na początku liturgii, wręczenie pamiątki na koniec Mszy Świętej, moŜliwość uroczystego błogosławieństwa itp.), zawsze w czasie Mszy Świętej niedzielnej lub w zwykły dzień,  w terminie uzgodnionym z proboszczem, jednak poza Triduum Paschalnym. Wskazane byłoby, aby ta Msza Święta była odprawiona w intencji tej rodziny (oczywiście o ile rodzina o to prosi – o czym warto poinformować, przypomnieć, zaproponować w czasie rozmów przygotowawczych).
  • Czas pomiędzy zgłoszeniem prośby a indywidualnie przeŜytą Pierwszą Spowiedzią Świętą i Pierwszą Komunią Świętą ma być taki, jaki jest realnie potrzebny do potwierdzenia wystarczających kryteriów dopuszczenia kandydata oraz przygotowania rodziny do tych wydarzeń.
  • Grupowa Pierwsza Komunia Święta moŜe być przeŜywana w parafii jeden raz w roku, w terminie wiosennym, zgodnie z dotychczasowymi zwyczajami miejscowymi w parafii. Podtrzymując obowiązywalność dotychczasowego dwuletniego cyklu katechumenalnego przygotowania dziecka w parafii, zgłoszenia kandydatów do grupowej Pierwszej Spowiedzi Świętej oraz Pierwszej Komunii Świętej winny być dokonane przez rodziców około jednego roku przed terminem (przed wakacjami), by umoŜliwić pełne przygotowanie duchowe i liturgiczne zarówno kandydatom, jak teŜ ich rodzinom.
  • Proboszcz na pierwszym spotkaniu organizacyjnym, rozpoczynającym bezpośrednie przygotowanie do Pierwszej Spowiedzi Świętej oraz Pierwszej Komunii Świętej, powinien poinformować rodziców o szczegółowych zasadach przygotowania grupy w tej parafii oraz przypomnieć bliŜsze kryteria i warunki, jakie winni spełnić kandydaci.
  • Poza spotkaniami z rodzicami i dziećmi w domu parafialnym, istotnym elementem w przygotowaniu dzieci do podjęcia pełnego Ŝycia eucharystycznego jest Msza Święta celebrowana w niedziele i święta z udziałem dzieci. KaŜdą Mszę Świętą z udziałem dzieci naleŜy wcześniej starannie przygotować, zwłaszcza modlitwy, pieśni, homilię, czytania biblijne oraz wezwania modlitwy powszechnej, w porozumieniu z dorosłymi i dziećmi pełniącymi funkcje liturgiczne. 
  • Usilnie prosimy wszystkie rodziny, aby domowe zgromadzenia rodzinne, organizowane z racji Pierwszej Komunii Świętej zachowywały charakter przeŜycia religijno-duchowego, a ewentualne prezenty takŜe wiązane były z pogłębionym wymiarem duchowego Ŝycia dziecka.
  • W praktyce duszpasterskiej naleŜy teŜ zachęcać dzieci i rodziców do uczestnictwa w naboŜeństwach tzw. Białego Tygodnia, w których – z natury rzeczy – teksty modlitw i homilii, jak teŜ cała atmosfera tych spotkań, mają pogłębiać i umacniać duchowe owoce rozpoczętego pełnego Ŝycia eucharystycznego.
  • W kancelarii parafialnej powinna znajdować się specjalna księga, w której zapisuje się imiona i nazwiska dzieci przystępujących do Pierwszej Komunii Świętej w kolejnych latach.
  • W kaŜdej parafii naleŜy teŜ uroczyście obchodzić rocznicę Pierwszej Komunii Świętej, jako wydarzenie wspólnotowe, do udziału w którym zapraszać (tylko zapraszać) naleŜy takŜe osoby, które w roku minionym (w odniesieniu do indywidualnej formy Pierwszej Komunii Świętej najlepiej będzie uwzględniać rok kalendarzowy) podjęły pełne Ŝycie eucharystyczne. Zaleca się, aby po takŜe tej Uroczystości nadal gromadzić dzieci, wprowadzone juŜ w Ŝycie eucharystyczne, na pogłębiającą katechezę parafialną i okolicznościowe naboŜeństwa. Warto takŜe wprowadzać dzieci w regularną (a więc nie tylko przez pierwszy rok) praktykę przystępowania do sakramentu pokuty i pojednania, przeŜywanego, np. w pierwsze piątki miesiąca. Ta forma duszpasterstwa eucharystycznego dzieci (a następnie młodzieŜy) pomoŜe im w zasadniczym pogłębianiu ich wiary  i oŜywianiu prawdziwej miłości do Jezusa Chrystusa obecnego w Eucharystii i Ŝyjącego  w Kościele.
V.  UWAGI KOŃCOWE
  • W świetle powyŜszych rozstrzygnięć i zaleceń nie powinna być w przyszłości rozwaŜana kwestia: „w której klasie powinna być Pierwsza Komunia Święta”, gdyŜ przygotowanie do wprowadzenia dziecka w pełne Ŝycie eucharystyczne, rozeznanie o jego duchowej i intelektualnej zdatności, a takŜe wstępne rozstrzygnięcie o czasie zwrócenia się w tej sprawie do swojego proboszcza, podejmują przede wszystkim rodzice (lub inni prawni opiekunowie). Nie ma teŜ Ŝadnych przeszkód duszpasterskich, aby w grupowej Pierwszej Komunii Świętej uczestniczyli kandydaci w róŜnym wieku, analogicznie jak ma to miejsce podczas udzielania innych sakramentów świętych, szczególnie Chrztu Świętego oraz Bierzmowania.
  • Zasadne wydaje się natomiast zalecenie, aby kandydaci mający ukończone 14 lat (lub więcej) – niezaleŜnie od tego czy są zgłaszani przez rodziców czy teŜ sami się zgłaszają – byli przygotowywani odrębnym trybem, z uwzględnieniem zasad katechumenalnego przygotowania dorosłych do sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego. Zdecydowane pierwszeństwo powinna tu mieć indywidualna forma przyjęcia Pierwszej Komunii Świętej.
  • Przyjęcie powyŜszych zasad nie moŜe mieć Ŝadnego wpływu na program katechezy szkolnej, który jest niezmiennie realizowany w kolejnych klasach według wskazań Komisji Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski i Wydziału Wychowania Katolickiego Kurii Metropolitalnej Szczecińsko-Kamieńskiej.

Ogłaszając niniejsze Normy wypowiadam moje głębokie osobiste przekonanie oraz Ŝywą nadzieję, iŜ narastająca dojrzałość religijnego Ŝycia rodzin naszej Archidiecezji,  a szczególnie pełna wdzięcznej miłości, duchowo pogłębiona odpowiedzialność rodziców za kształtowanie piękna duszy dziecka, którego Ŝycie sam Bóg ich rodzicielskiej trosce zawierzył, przy - pełnym ewangelicznej nadziei - zachowaniu ewangelizacyjnej, formacyjnej i liturgicznej współpracy duszpasterzy z powierzonymi im wspólnotami wiernych, wydadzą błogosławione owoce w tym i w następnych pokoleniach katolików  na ziemiach nad Odrą i Bałtykiem.

O to nieustannie proszę Boga w Trójcy Świętej Jedynego, na owocne, godne  i regularne Ŝycie eucharystyczne błogosławiąc wszystkim Wam, Czcigodni duszpasterze, katecheci i inni duchowi opiekunowie wspólnot wiernych, a szczególnie Wam, Drogie rodziny katolickie oraz cała Rodzino naszej Archidiecezji, w Imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. Amen.

 

ANDRZEJ  DZI ĘGA

ARCYBISKUP METROPOLITA  

SZCZECIŃSKO-KAMIEŃSKI